«Δεν είναι δουλειά η φροντίδα του παιδιού;» – Η στιγμή που ζήτησα από τον άντρα μου να με πληρώνει για το μεγάλωμα της κόρης μας
«Δηλαδή, λες ότι δεν κάνω τίποτα όλη μέρα;»
Η φωνή μου έσπασε, γεμάτη θυμό και απογοήτευση. Ο Νίκος, ο άντρας μου, με κοίταξε ξαφνιασμένος πάνω από το κινητό του. Ήταν βράδυ, η μικρή μας, η Μαρία, είχε επιτέλους κοιμηθεί μετά από μια ώρα κλάμα και παραμύθια. Η κουζίνα ήταν γεμάτη πιάτα, το σαλόνι γεμάτο παιχνίδια. Εγώ ήμουν γεμάτη κούραση.
«Δεν είπα αυτό, Ελένη. Απλώς… ξέρεις, όλοι δουλεύουμε», απάντησε αμήχανα, χωρίς να σηκώσει το βλέμμα του.
«Όλοι; Εγώ τι κάνω δηλαδή;»
Η σιωπή του ήταν πιο βαριά από κάθε κουρασμένη μου ανάσα. Εκείνη τη στιγμή, ένιωσα πως όλη μου η ύπαρξη είχε συμπυκνωθεί σε μια αόρατη παρουσία μέσα στο ίδιο μου το σπίτι. Ένιωθα πως αν εξαφανιζόμουν, κανείς δεν θα το πρόσεχε – εκτός ίσως από τη Μαρία, που θα αναρωτιόταν ποιος θα της διαβάσει το αγαπημένο της παραμύθι.
Από μικρή ήξερα τι σημαίνει να είσαι γυναίκα στην Ελλάδα. Η μάνα μου, η κυρά-Σοφία, μεγάλωσε τρία παιδιά μόνη της όταν ο πατέρας μου έφυγε για τη Γερμανία. Πάντα έλεγε: «Το σπίτι είναι δουλειά που δεν πληρώνεται, αλλά αν δεν την κάνεις, όλα καταρρέουν». Τότε δεν καταλάβαινα. Τώρα όμως…
Τον τελευταίο καιρό, ένιωθα να πνίγομαι. Η Μαρία ήταν δυόμιση χρονών, γεμάτη ενέργεια και απαιτήσεις. Ο Νίκος δούλευε πολλές ώρες σε μια εταιρεία πληροφορικής στο Μαρούσι. Εγώ είχα αφήσει τη δουλειά μου ως λογίστρια όταν γεννήθηκε η μικρή – «μόνο για λίγο», είχαμε πει. Τρία χρόνια μετά, ήμουν ακόμα εδώ: μαγείρισσα, καθαρίστρια, δασκάλα, ψυχολόγος, νοσοκόμα.
Κάθε μέρα ξεκινούσε με κλάματα και τελείωνε με ενοχές. Αν δεν έπαιζα αρκετά με τη Μαρία, ένιωθα άσχημα. Αν δεν ήταν το σπίτι καθαρό όταν ερχόταν ο Νίκος, ένιωθα αποτυχημένη. Αν ξεχνούσα να πάρω γάλα ή να πληρώσω τον λογαριασμό της ΔΕΗ, έβριζα τον εαυτό μου.
Ένα βράδυ, καθώς μάζευα τα ρούχα της Μαρίας από το μπαλκόνι, άκουσα τη μάνα μου στο τηλέφωνο: «Ελένη μου, μην αφήνεις κανέναν να σε θεωρεί δεδομένη». Τα λόγια της καρφώθηκαν μέσα μου.
Την επόμενη μέρα, πήρα μια βαθιά ανάσα και περίμενα τον Νίκο να γυρίσει. Όταν μπήκε στο σπίτι, του είπα:
«Θέλω να μιλήσουμε σοβαρά.»
Με κοίταξε ανήσυχος. Κάθισα απέναντί του στο τραπέζι.
«Νιώθω ότι όλη η δουλειά που κάνω στο σπίτι και με τη Μαρία δεν μετράει για τίποτα. Θέλω να με πληρώνεις για όσα κάνω.»
Η σιωπή του ήταν εκκωφαντική. Με κοίταξε σαν να είχα χάσει το μυαλό μου.
«Τι εννοείς; Να σε πληρώνω; Είσαι η μάνα της! Δεν είναι φυσικό;»
«Φυσικό είναι να κουράζομαι και να μην έχω ούτε ένα ευρώ δικό μου; Να εξαρτώμαι από σένα για τα πάντα; Να νιώθω ότι δεν προσφέρω τίποτα επειδή δεν φέρνω λεφτά στο σπίτι;»
Ο Νίκος σηκώθηκε νευρικά.
«Ελένη, δεν καταλαβαίνω… Εγώ δουλεύω όλη μέρα για όλους μας! Δεν φτάνει αυτό;»
«Κι εγώ δουλεύω όλη μέρα! Αλλά η δική μου δουλειά δεν φαίνεται πουθενά! Αν αύριο σταματήσω να κάνω όσα κάνω, θα το καταλάβεις;»
Η φωνή μου έτρεμε. Τα μάτια μου γέμισαν δάκρυα.
Εκείνο το βράδυ κοιμήθηκα στον καναπέ. Ο Νίκος δεν είπε τίποτα άλλο. Η Μαρία ήρθε το πρωί και με βρήκε αγκαλιά με το μαξιλάρι.
Τις επόμενες μέρες επικρατούσε ψυχρότητα. Ο Νίκος ήταν βουβός και απόμακρος. Εγώ ένιωθα ντροπή και θυμό μαζί – ντροπή που τόλμησα να ζητήσω κάτι τόσο «παράλογο», θυμό που κανείς δεν καταλάβαινε πόσο δύσκολο ήταν αυτό που ζούσα.
Η μάνα μου ήρθε ένα απόγευμα να με βοηθήσει. Καθώς σιδέρωνα τα ρούχα της Μαρίας, της τα είπα όλα.
«Ελένη μου», είπε ήρεμα, «στην Ελλάδα πάντα έτσι ήταν. Οι γυναίκες να κρατούν το σπίτι και τα παιδιά κι οι άντρες να φέρνουν τα λεφτά. Αλλά εσύ έχεις δίκιο. Δεν είναι σωστό να νιώθεις αόρατη.»
Την ίδια μέρα χτύπησε το τηλέφωνο. Ήταν η φίλη μου η Κατερίνα – κι αυτή μάνα δύο παιδιών.
«Μπράβο σου που το είπες! Κι εγώ νιώθω πολλές φορές ότι είμαι υπηρέτρια στο ίδιο μου το σπίτι», είπε γελώντας πικρά.
Άρχισα να ψάχνω στο ίντερνετ για το τι συμβαίνει σε άλλες χώρες. Διάβασα για γυναίκες στην Ισπανία που ζητούν αναγνώριση της οικιακής εργασίας ως πραγματικής εργασίας. Στην Ελλάδα όμως; Εδώ όλα θεωρούνται αυτονόητα.
Ένα βράδυ, ο Νίκος γύρισε νωρίτερα από τη δουλειά. Κάθισε δίπλα μου στον καναπέ.
«Σκέφτηκα αυτά που είπες», ξεκίνησε διστακτικά. «Δεν θέλω να νιώθεις έτσι. Δεν ξέρω αν μπορώ να σε πληρώνω – αλλά θέλω να βρούμε μια λύση.»
Τον κοίταξα στα μάτια για πρώτη φορά μετά από μέρες.
«Θέλω να ξαναβρώ τον εαυτό μου», του είπα χαμηλόφωνα. «Να ξέρω ότι αξίζω κάτι παραπάνω από τις πάνες και τα πιάτα.»
Συμφωνήσαμε να μοιραστούμε περισσότερο τις δουλειές του σπιτιού – κι εγώ άρχισα να ψάχνω για δουλειά μερικής απασχόλησης. Δεν ήταν εύκολο: οι αγγελίες λίγες, οι μισθοί χαμηλοί, οι γιαγιάδες κουρασμένες κι αυτές.
Όμως κάτι άλλαξε μέσα μας. Ο Νίκος άρχισε να βοηθάει περισσότερο – έπλενε τα πιάτα χωρίς να του το ζητήσω, πήγαινε τη Μαρία βόλτα τα απογεύματα για να ξεκουραστώ λίγο. Κάποιες φορές έκανε γκάφες – έβαλε τα άσπρα με τα κόκκινα στο πλυντήριο και βγήκαν όλα ροζ – αλλά γέλασα πρώτη φορά μετά από καιρό.
Η σχέση μας πέρασε κρίση – αλλά ίσως χρειαζόταν αυτή η σύγκρουση για να ξαναβρούμε ο ένας τον άλλον ως ίσοι σύντροφοι κι όχι ως αφεντικό και υπηρέτρια.
Η Μαρία μεγάλωνε κι εγώ μαζί της μάθαινα ξανά τι σημαίνει αξία και αυτοεκτίμηση.
Κάποιες φορές αναρωτιέμαι: Γιατί στην Ελλάδα θεωρείται ακόμα αυτονόητο ότι η φροντίδα των παιδιών είναι «καθήκον» της γυναίκας; Πότε θα μάθουμε όλοι – άντρες και γυναίκες – ότι η αγάπη χρειάζεται σεβασμό κι αναγνώριση;
Εσείς τι πιστεύετε; Θα τολμούσατε ποτέ να ζητήσετε αναγνώριση ή ακόμα και αμοιβή για την αόρατη εργασία σας μέσα στην οικογένεια;