«Όλη μου τη ζωή έλεγα πως δεν έχω ταλέντο»: Μέχρι που μια μέρα πήρα το πινέλο στα χέρια μου – και κατάλαβα πως αυτό είναι το δικό μου μονοπάτι
«Πάλι τα ίδια, Μαρία; Πότε θα καταλάβεις ότι δεν είναι για σένα αυτά;» Η φωνή της μητέρας μου αντηχούσε στο μικρό σαλόνι του διαμερίσματος στην Κυψέλη. Είχα μόλις αφήσει το πινέλο πάνω στο τραπέζι της κουζίνας, δίπλα στα άπλυτα πιάτα και τα τετράδια της κόρης μου. Ήταν αργά το βράδυ, όλοι είχαν κουραστεί από μια ακόμη μέρα γεμάτη φωνές, υποχρεώσεις και μικρές ήττες.
Κοίταξα το πρόσωπό της, σκληρό και κουρασμένο. Ήξερα ότι δεν το έλεγε από κακία. Ήταν ο τρόπος της να με προστατεύει από τις απογοητεύσεις. Όμως εγώ, για πρώτη φορά στη ζωή μου, ένιωθα κάτι να καίει μέσα μου. Ένα παράξενο μείγμα θυμού και ελπίδας.
«Μαμά, δεν θέλω να περάσω όλη μου τη ζωή πιστεύοντας ότι δεν μπορώ», της είπα με τρεμάμενη φωνή. Εκείνη αναστέναξε βαθιά, πήρε το παλιό της πλεκτό και κάθισε στον καναπέ. «Η ζωή δεν είναι όνειρα, Μαρία. Είναι λογαριασμοί, είναι παιδιά, είναι δουλειά. Εσύ τα έχεις όλα αυτά. Τι άλλο ψάχνεις;»
Δεν ήξερα τι να απαντήσω. Ήμουν 38 χρονών, παντρεμένη με τον Γιώργο, μητέρα δύο παιδιών. Δούλευα σε ένα λογιστικό γραφείο στο κέντρο της Αθήνας – κάθε μέρα το ίδιο δρομολόγιο με το λεωφορείο, τα ίδια πρόσωπα, οι ίδιες κουβέντες για την ακρίβεια, τα ενοίκια που ανεβαίνουν, τις τιμές στο σούπερ μάρκετ που δεν λένε να πέσουν.
Όλη μου τη ζωή έλεγα στον εαυτό μου – και στους άλλους – ότι δεν έχω ταλέντο. Στο σχολείο ήμουν μέτρια μαθήτρια. Όταν είχαμε ζωγραφική, φοβόμουν να βγάλω τα χρώματα από την κασετίνα. Τα σχέδιά μου ήταν πάντα άχρωμα, δειλά, σαν να ντρέπονταν που υπήρχαν. Θυμάμαι τη δασκάλα να λέει: «Μαρία, προσπάθησε λίγο παραπάνω». Αλλά εγώ ήδη προσπαθούσα όσο μπορούσα.
Μεγαλώνοντας, άφησα πίσω τα μολύβια και τα χαρτιά. Ήρθαν οι πανελλήνιες, η σχολή, η δουλειά. Αντί για τέμπερες και καμβάδες, ήρθαν οι λογαριασμοί της ΔΕΗ και του ΟΤΕ, οι πάνες των παιδιών, το πλυντήριο που χάλαγε κάθε τρεις και λίγο. Ο Γιώργος δούλευε νύχτα-μέρα για να τα βγάλουμε πέρα. Εγώ έτρεχα από το γραφείο στο σπίτι και πίσω.
Τα χρόνια περνούσαν κι εγώ γινόμουν όλο και πιο αόρατη – ακόμα και στον ίδιο μου τον εαυτό. Κάθε φορά που έβλεπα κάποιον να ζωγραφίζει ή να παίζει μουσική στο μετρό, ένιωθα ένα τσίμπημα ζήλιας και ντροπής μαζί. «Δεν είναι για σένα αυτά», έλεγα μέσα μου.
Μέχρι που ήρθε εκείνο το βράδυ. Η μικρή μου κόρη, η Ελένη, είχε φέρει από το σχολείο μια ζωγραφιά – ένα σπίτι με κόκκινη σκεπή και έναν ήλιο τεράστιο πάνω από τα κεφάλια μας. «Μαμά, ζωγράφισέ μου κι εσύ κάτι!» είπε γεμάτη ενθουσιασμό. Της χαμογέλασα αμήχανα. «Δεν ξέρω να ζωγραφίζω καλά», της απάντησα σχεδόν αυτόματα.
«Δεν πειράζει! Όπως μπορείς!» επέμεινε εκείνη.
Πήρα ένα παλιό πινέλο που είχαμε για τις χειροτεχνίες και λίγη νερομπογιά. Τα χέρια μου έτρεμαν. Έφτιαξα ένα δέντρο – στραβό, αδέξιο, αλλά ήταν δικό μου. Η Ελένη το κοίταξε με θαυμασμό: «Είναι τέλειο!»
Εκείνη τη νύχτα δεν κοιμήθηκα καλά. Κάτι είχε ξυπνήσει μέσα μου – μια φωνή που είχα θάψει βαθιά για χρόνια. Την επόμενη μέρα πήγα στο βιβλιοπωλείο της γειτονιάς και αγόρασα ένα μικρό μπλοκ ζωγραφικής και λίγα χρώματα.
Άρχισα να ζωγραφίζω κρυφά – όταν όλοι κοιμόντουσαν ή όταν έλειπαν από το σπίτι. Στην αρχή ήταν δύσκολο. Οι γραμμές μου ήταν ασταθείς, τα χρώματα μπερδεμένα. Αλλά κάθε φορά που τελείωνα ένα σχέδιο, ένιωθα μια παράξενη ανακούφιση – σαν να άφηνα λίγο-λίγο τον εαυτό μου ελεύθερο.
Ο Γιώργος το κατάλαβε πρώτος. Ένα βράδυ με βρήκε στην κουζίνα να ζωγραφίζω πάνω σε ένα παλιό χαρτόκουτο.
«Τι κάνεις εκεί;» ρώτησε μισοαστεία.
«Ζωγραφίζω», του απάντησα χωρίς να τον κοιτάξω.
«Και τι θα το κάνεις αυτό; Θα το κρεμάσουμε στο σαλόνι;» γέλασε.
Ένιωσα να κοκκινίζω από ντροπή και θυμό μαζί. «Δεν ξέρω… Μου αρέσει», ψιθύρισα.
Από εκείνο το βράδυ άρχισε ένας μικρός πόλεμος στο σπίτι μας. Ο Γιώργος γκρίνιαζε ότι παραμελώ τις δουλειές του σπιτιού για να παίζω με τα χρώματα. Η μητέρα μου έλεγε πως γελοιοποιούμαι στα μάτια των παιδιών. Ακόμα και η πεθερά μου σχολίαζε ειρωνικά: «Άντε τώρα να μας βγει η Μαρία καλλιτέχνιδα!»
Μόνο η Ελένη ήταν με το μέρος μου. Κάθε φορά που ζωγράφιζα κάτι καινούριο, ερχόταν δίπλα μου και με αγκάλιαζε: «Μαμά, είσαι η καλύτερη ζωγράφος του κόσμου!»
Οι μέρες περνούσαν δύσκολα. Στο γραφείο ήμουν αφηρημένη – σκεφτόμουν συνέχεια τι θα ζωγραφίσω όταν γυρίσω σπίτι. Τα βράδια έκλαιγα συχνά από την πίεση και την ενοχή: μήπως όντως παραμελώ την οικογένειά μου; Μήπως είμαι εγωίστρια; Μήπως γελοιοποιούμαι;
Ένα απόγευμα αποφάσισα να δείξω τις ζωγραφιές μου στη φίλη μου τη Σοφία – εκείνη πάντα με στήριζε στα δύσκολα.
«Μαρία… αυτά είναι υπέροχα! Γιατί δεν τα δείχνεις σε περισσότερο κόσμο;»
Γέλασα πικρά: «Ποιος θα ενδιαφερθεί για τις ζωγραφιές μιας λογίστριας;»
«Δεν έχει σημασία ποια είσαι στη δουλειά σου! Σημασία έχει τι νιώθεις όταν ζωγραφίζεις», επέμεινε.
Μετά από πολλές συζητήσεις και δισταγμούς, τόλμησα να ανεβάσω μια φωτογραφία από ένα έργο μου σε μια ομάδα στο Facebook για ερασιτέχνες ζωγράφους στην Ελλάδα. Τα σχόλια ήταν απρόσμενα θετικά – άνθρωποι που δεν με ήξεραν καθόλου έγραφαν πόσο όμορφα είναι τα χρώματά μου, πόσο συναίσθημα βγάζουν οι γραμμές μου.
Για πρώτη φορά στη ζωή μου ένιωσα ότι ανήκω κάπου – ότι έχω κάτι δικό μου που αξίζει.
Η οικογένειά μου όμως συνέχισε να αντιδρά αρνητικά. Ο Γιώργος έγινε πιο ψυχρός μαζί μου – άρχισε να λείπει περισσότερο από το σπίτι. Η μητέρα μου σταμάτησε να μιλάει για μέρες όταν έμαθε ότι σκέφτομαι να πάρω μέρος σε μια μικρή έκθεση στη γειτονιά μας.
«Θα γίνεις ρεζίλι», είπε αυστηρά.
Αλλά εγώ είχα ήδη πάρει την απόφασή μου.
Την ημέρα της έκθεσης ήμουν τόσο αγχωμένη που νόμιζα πως θα λιποθυμήσω. Η Ελένη κρατούσε το χέρι μου σφιχτά. Μπήκαμε στην αίθουσα – μικρή, γεμάτη κόσμο που μιλούσε δυνατά για τέχνη και πολιτική.
Κανείς από την οικογένειά μου δεν ήρθε – μόνο η Σοφία και η κόρη μου ήταν εκεί.
Όταν κάποιος άγνωστος στάθηκε μπροστά στον πίνακά μου και χαμογέλασε συγκινημένος, ένιωσα ότι όλα άξιζαν τον κόπο.
Γύρισα σπίτι αργά το βράδυ – ο Γιώργος κοιμόταν ήδη στον καναπέ. Κάθισα δίπλα του και τον κοίταξα για ώρα πολλή. Ήξερα πως τίποτα δεν θα ήταν πια όπως πριν – ούτε εγώ ούτε η σχέση μας ούτε η ζωή μας.
Αλλά για πρώτη φορά στη ζωή μου δεν φοβόμουν το αύριο.
Τώρα κάθε φορά που πιάνω το πινέλο στα χέρια μου νιώθω ζωντανή – ακόμα κι αν γύρω όλα μοιάζουν δύσκολα ή χαοτικά.
Άραγε αξίζει να κυνηγάς αυτό που αγαπάς όταν όλοι γύρω σου σε αμφισβητούν; Ή μήπως τελικά μόνο έτσι βρίσκεις τον πραγματικό σου εαυτό;